ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
43
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
رباط از اربطهء شاه عباسى است . و خيلى مندرس و قريب الانهدام است . آب شور و انبار آب باران هم دارد . [ رباط گل مرد ] چهارشنبه بيست و نهم : منزل رباط گل مرد ، هشت فرسخى است . گويند اين رباط از رباطات شاه عباسى است . و وجه تسميه آن اينست كه وقتى كه شاه عباس ماضى رضوان اللّه عليه پياده به زيارت حضرت رضا عليه السلام مشرف مىشده ، چون به اين محل رسيده ، گلعنايت فوت شده ، شاه عباس اين رباط را گل مرد نام نهاد . تا يادگارى از گلعنايت باشد . هنوز آثار خون زوار را كه در عهود سابقه به دست بلوچ ، اينجا كشته شدهاند ، بر در و ديوار اين رباط نشان مىدهند . و به دعاى اين دولت جاويد نشان رطب اللسان مىشوند . اين رباط آب شيرين ندارد . الّا آنكه مزرعهاى در نيم فرسخى اينجا آب شيرين دارد . چهار خانوار در اينجا ييلاق و در طبس قشلاق مىنمايند . [ رباط خان ] پنجشنبه سلخ جمادى الثانيه 1300 : منزل رباط خان است . قبل از اين ، اينجا را رباط شاه عباسى مىگفتهاند . در زمان مير حسينخان طبسى سيلى برخاسته ، آن را خراب كرده ، مشار اليه تعمير و به اين واسطه به رباط خان معروف شد . قلعهء اين رباط مشتمل بر بيست خانوار است . رباط خان از اربطهء قديمه و مركب از سنگ و گچ بوده و الان مخروبه و بيفايده است . امّا ، رباطى حاجى محمد ابراهيم تاجر لارى ساكن يزد در سنهء 1271 در اينجا ساخته ، خوب رباطى است آب انبارى هم حاجى محمد على تاجر كاشانى ساكن يزد ساخته كه مىگويند اگر پر كنند تا پنج سال كفاف عابرين را مىدهد . مسجد و حمام مختصرى هم دارد . قبل از ظهر كه اينجا وارد شديم ، احدى اينجا نبود . بعد از ظهر قريب پنجاه نفر زوار شيرازى هريك با يك رأس و دو رأس الاغ وارد شدند . قريب غروب ملا ابو طالب يزدى كه داعيهء روضهخوانى هم دارد ، خواست تا آواز خود را به مقام چهارگاه بيازمايد . به مجرد كشيدن آواز ، اين همه خرها يك مرتبه نهيق بركشيدند ، بيچاره ملا ابو طالب صوت خود را در ميان اصوات خران مستهلك ديده ، بىاختيار گفت بر همكار بد لعنت . خيلى بامزه بود . جمعهء غرهء شهر رجب المرجب 1300 : از رباط خان شبگير نموده ، صبح در چشمهء